Từ ngày 1/7/2026, Nghị định 174/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin chính thức có hiệu lực, trong đó quy định mức phạt lên tới 30 triệu đồng đối với hành vi cung cấp, chia sẻ tác phẩm báo chí khi chưa được sự đồng ý của chủ thể quyền. Ngay sau đó, không ít người băn khoăn về việc những thực hiện những hành vi quen thuộc như chia sẻ một bài báo hay trích dẫn nội dung thì có bị coi là vi phạm hay không?
Tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm 2026 trong lĩnh vực thông tin điện tử, ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), đã giải thích cụ thể về vấn đề này.
Ranh giới giữa hành vi hợp pháp và xâm phạm
Theo ông Lê Quang Tự Do, việc chỉ đăng lại đường dẫn (link) của một bài báo trên mạng xã hội không bị coi là hành vi xâm phạm bản quyền. Bởi vì đường link đơn thuần chỉ đóng vai trò dẫn người đọc quay về trang gốc của cơ quan báo chí; người chia sẻ không sao chép hay khai thác nội dung tác phẩm, đồng thời không có được lợi ích gì từ việc này mà lượt truy cập vẫn thuộc về tòa soạn sản xuất tin.
Thay vì sao chép nguyên văn hay chụp màn hình, người dùng nên ưu tiên chia sẻ đường link gốc kèm một vài dòng bình luận cá nhân. Nếu cần dẫn thêm nội dung, chỉ nên trích một vài câu cốt lõi mang tính giới thiệu, đồng thời ghi rõ tên tác giả và cơ quan báo chí phát hành. Cách làm này vừa giúp lan tỏa thông tin chính thống, vừa giữ được liên kết với nguồn phát hành ban đầu.
Tuy nhiên, nếu chia sẻ đường link kèm theo việc sao chép một phần hay toàn bộ nội dung bài báo mà chưa có sự đồng ý của cơ quan báo chí thì có thể bị xem là xâm phạm bản quyền. Chỉ có một số trường hợp ngoại lệ không bị coi là xâm phạm bản quyền theo quy định trong Luật Sở hữu trí tuệ. Cụ thể, cá nhân được phép sao chép một phần tác phẩm để phục vụ mục đích nghiên cứu, học tập.
Với tác phẩm báo chí, các hình thức sao chép phổ biến bao gồm chép dán (copy-paste) nguyên văn bài viết, và chụp ảnh màn hình nhiều phần nội dung rồi đăng tải lên mạng xã hội. Các hành vi này đều giữ chân người đọc trên nền tảng mạng xã hội, ảnh hưởng đến lượt truy cập của bài báo gốc.
Nếu không sao chép nguyên văn mà chỉ “xào nấu” lại, chẳng hạn sử dụng các ý chính và cấu trúc của bài báo gốc rồi diễn đạt lại bằng câu chữ khác, thì có bị coi là xâm phạm bản quyền? Việc xác định vi phạm trong trường hợp này sẽ phụ thuộc vào tính chất của nội dung bài báo. Nếu bài báo chỉ chứa các thông tin phổ biến rộng rãi, chẳng hạn như thời tiết nắng nóng hay một vụ tai nạn giao thông, ai cũng có thể đăng tải mà không bị coi là vi phạm bản quyền. Tuy nhiên, nếu bài báo có nội dung do phóng viên tác nghiệp riêng để có được, chẳng hạn phỏng vấn chuyên gia lý giải hiện tượng nắng nóng, hoặc dữ liệu độc quyền thì việc khai thác các nội dung này sẽ bị coi là xâm phạm bản quyền.
Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI
Sự phổ biến của các nền tảng video ngắn cùng công cụ trí tuệ nhân tạo đã kéo theo xu hướng dùng AI đọc lại, tóm tắt hoặc chuyển thể nội dung báo chí thành video nhằm thu hút người xem. Nếu AI chỉ khai thác các dữ liệu khách quan trong bài báo rồi trình bày lại theo một cách thức hoàn toàn khác về cấu trúc, ngôn ngữ, cách dẫn dắt, thì có thể không bị coi là vi phạm bản quyền. Bởi vì theo quy định trong Luật Sở hữu trí tuệ, tin tức thời sự thuần túy đưa tin không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả.
Tuy nhiên, nếu sản phẩm do AI tạo ra gần như đọc lại nguyên văn bài báo, sao chép cấu trúc và cách thể hiện, hoặc truyền tải gần như toàn bộ nội dung cốt lõi để phục vụ mục đích thu hút người xem, tạo doanh thu, đồng thời làm giảm nhu cầu người xem tìm đến bài viết gốc, thì hành vi này có thể được xem là xâm phạm quyền tác giả.
Ngoài ra, việc dùng dữ liệu báo chí để huấn luyện mô hình AI, cũng như việc xác định ai là chủ thể chịu trách nhiệm trong toàn bộ quá trình tạo ra một sản phẩm AI là những vấn đề mới vẫn đang được thảo luận, chưa có khung quy định rõ ràng.
Những quy định mới về bản quyền báo chí đã khơi dậy nhiều cuộc thảo luận với các ý kiến trái chiều. Tuy nhiên, mục đích của việc “siết chặt” bản quyền báo chí là bảo vệ thành quả lao động sáng tạo của các cơ quan báo chí chứ không phải là ngăn chặn mọi người tiếp cận hay lan tỏa thông tin. Việc sản xuất một tác phẩm báo chí với những nội dung được tác nghiệp riêng đòi hỏi đầu tư không ít thời gian, công sức và chi phí. Khi nội dung bài báo bị sao chép tràn lan trên các nền tảng để thu hút lượt xem và kiếm tiền, lượt xem các bài báo gốc sẽ suy giảm, ảnh hưởng đến nguồn lực để duy trì việc sản xuất tin tức chính thống có kiểm chứng.
Để đảm bảo quyền lợi tiếp cận thông tin của cộng đồng, các quy định được xây dựng theo hướng linh hoạt, mang tính định hướng chung. Việc xác định một trường hợp cụ thể có cấu thành vi phạm hay không vẫn cần được xem xét dựa trên bối cảnh và tính chất của hành vi khai thác nội dung trong từng trường hợp.
