Vụ tranh chấp xoay quanh nhãn hiệu “V12X” ở châu Âu cho thấy ranh giới giữa một nhãn hiệu độc quyền với một thuật ngữ chung mà bất cứ ai cũng có thể sử dụng đôi khi rất mỏng manh.

Vào tháng 5/2022, MAN Truck & Bus – một trong những nhà sản xuất xe thương mại lớn nhất trên thế giới, đồng thời nổi tiếng với các dòng sản phẩm động cơ hàng hải và động cơ tĩnh tại, đã đăng ký nhãn hiệu “V12X” cho sản phẩm hàng hóa thuộc Nhóm 7, bao gồm động cơ dùng cho tàu thuyền, tàu biển, các sản phẩm sử dụng động cơ tĩnh tại, cùng phụ tùng và linh kiện thay thế tương ứng.

Đến tháng 12/2022, hãng Rolls-Royce Power Systems AG (Rolls-Royce) của Đức đã nộp đơn yêu cầu hủy bỏ hiệu lực của nhãn hiệu này, khẳng định nhãn hiệu thiếu khả năng phân biệt, mang tính mô tả thuần túy, căn cứ vào Điều 7(1)(b) và (c) Quy chế nhãn hiệu Liên minh châu Âu (EUTMR).

Ban đầu, Bộ phận Hủy bỏ hiệu lực (Cancellation Division) của Văn phòng Sở hữu trí tuệ Liên minh châu Âu (EUIPO) bác đơn yêu cầu của Rolls-Royce. Tuy nhiên, kết quả lại đảo ngược khi vụ việc được đưa lên Hội đồng phúc thẩm của EUIPO (BoA), cơ quan này tuyên bố hủy bỏ toàn bộ hiệu lực nhãn hiệu, cho rằng công chúng sẽ hiểu “V12X” là ký hiệu chỉ động cơ hàng hải hiệu suất cao, với 12 xi lanh được bố trí theo hình chữ V. Hãng MAN không chấp nhận kết quả này và đưa vụ việc ra Tòa sơ thẩm châu Âu.

Tranh luận về giá trị bằng chứng

Trước tiên, MAN đặt vấn đề về tính hợp lệ của bộ bằng chứng mà Rolls-Royce nộp lên – bao gồm ảnh chụp màn hình và các liên kết website. Tòa án bác bỏ lập luận này và lưu ý rằng Quy chế nhãn hiệu của EU không quy định hình thức bằng chứng cụ thể, và việc nghi ngờ một trang web đã bị chỉnh sửa không phải là căn cứ đủ mạnh để khẳng định bằng chứng vô giá trị, trừ khi chứng minh được trang web thực sự đã bị chỉnh sửa.

Về dấu hiệu “V12”, Tòa khẳng định đối với công chúng liên quan – bao gồm các chuyên gia trong lĩnh vực động cơ hàng hải và động cơ tĩnh tại, thuật ngữ này mô tả loại động cơ có 12 xi lanh được bố trí theo hình chữ V. Đây được coi là kiến thức phổ thông trong ngành, được chứng minh qua các dữ liệu kỹ thuật và ấn phẩm chuyên ngành do Rolls-Royce cung cấp.

Chữ “X” và cái bẫy của ngôn ngữ quảng bá

Đây mới là điểm mấu chốt và cũng là điểm thú vị nhất trong vụ kiện. MAN lập luận rằng chữ “X” không mang ý nghĩa mô tả rõ ràng, do đó về tổng thể, nhãn hiệu kết hợp “V12X”  vẫn đủ khả năng phân biệt để được bảo hộ.

Tòa bác lập luận này bằng một lý do thuyết phục hơn. Hãng MAN đã công khai giải thích trên website của mình rằng chữ “X” trong “V12X” tượng trưng cho “thế hệ tiếp theo” (neXt generation), dung tích xi lanh vượt trội (eXtra displacement – 30 lít), và công suất đơn vị ưu việt (eXcellent power-to-weight ratio). Do vậy, Tòa án nhận định khi một doanh nghiệp tự công bố thông điệp thương mại cho một ký hiệu liên quan đến các đặc tính kỹ thuật, đây là bằng chứng vững chắc cho thấy công chúng liên quan sẽ có cách hiểu tương tự về ký hiệu này.

Ngoài ra, trong lĩnh vực động cơ hàng hải, ký hiệu “V12” thường được kết hợp với chữ số hoặc chữ cái để chỉ hiệu suất hoặc dòng sản phẩm – chẳng hạn “V12-1550” là động cơ 1550 mã lực. Vì thế, việc ghép “V12” và “X” liền nhau không phải là cách biểu đạt mới mẻ hay độc đáo, mà cũng tương tự thông lệ đặt tên trong ngành.

Một chi tiết thú vị khác là Tòa cũng đề cập đến Wiktionary tiếng Đức định nghĩa “X” là viết tắt của “extra”, nhưng đồng thời nhấn mạnh đây không phải là nguồn đáng tin cậy vì bất cứ ai cũng có thể chỉnh sửa thông tin trên Wiktionary. Tuy nhiên, chi tiết này có thể dùng làm bằng chứng bổ trợ kèm theo các tài liệu khác.

Phán quyết và ý nghĩa pháp lý

Tòa sơ thẩm châu Âu bác toàn bộ yêu cầu của MAN. Kết quả là nhãn hiệu “V12X” bị hủy bỏ hiệu lực theo Điều 7(1)(c) Quy chế 2017/1001. Mặc dù pháp luật EU cũng như nhiều quốc gia cho phép bảo hộ nhãn hiệu cho dấu hiệu mang tính mô tả nếu dấu hiệu này đã đạt được tính phân biệt thứ cấp (secondary meaning) – có khả năng phân biệt qua quá trình sử dụng, người tiêu dùng có thể nhận biết, tự động liên hệ với nguồn gốc sản phẩm. Nhưng trong trường hợp V12X, Tòa cho rằng công chúng liên quan sẽ nghĩ rằng đây là dấu hiệu mô tả đặc tính sản phẩm, chứ không phải là dấu hiệu phân biệt nguồn gốc thương mại.

Vụ việc này để lại nhiều bài học giá trị về bảo hộ nhãn hiệu trong thực tế. Thứ nhất, trong các vụ tranh chấp nhãn hiệu, tài liệu quảng bá công khai của doanh nghiệp đôi khi có thể trở thành vũ khí trong tay đối thủ. Đơn cử trong trường hợp này, việc công khai giải thích rằng “X” đại diện cho “neXt generation”, “eXtra displacement” và “eXcellent power-to-weight ratio” của MAN đồng nghĩa với việc cung cấp bằng chứng dấu hiệu mang tính mô tả cho Rolls-Royce. Đây là một điều khá đặc biệt, vì thông thường EUIPO và Tòa sơ thẩm hay bác bỏ loại bằng chứng này, cho rằng nó không phản ánh nhận thức của đại đa số công chúng liên quan.

Ngoài ra, việc dựa vào nhận thức của bộ phận công chúng có hiểu biết về lĩnh vực liên quan chưa chắc đã là căn cứ giúp bảo vệ nhãn hiệu, thậm chí có thể phản tác dụng, vì người tiêu dùng chuyên nghiệp càng dễ nhận ra ý nghĩa mô tả của một ký hiệu kỹ thuật hơn so với người tiêu dùng thông thường. Hơn nữa, sự kết hợp các chữ, số mang tính kỹ thuật có khả năng được bảo hộ dưới dạng nhãn hiệu không cao, đặc biệt khi đó là ký hiệu quy ước trong ngành.

Tài liệu tham khảo

[1] European Innovation Council and SMEs Executive Agency (2026). Nintendo patent update: new Joy-Con attachment and battle system – EU trade mark dispute: V12X. IP Helpdesk. Xem thêm tại: https://intellectual-property-helpdesk.ec.europa.eu/news-events/news/nintendo-patent-update-new-joy-con-attachment-and-battle-system-eu-trade-mark-dispute-v12x-2026-03-31_en

[2] Pemsel, M. (2026). MAN v Rolls-Royce – How not to advertise your mark. The IPKat. Xem thêm tại: https://ipkitten.blogspot.com/2026/03/man-v-rolls-royce-how-not-to-advertise.html

[3] European Commission (2025) Commission Implementing Regulation (EU) C(2025) 1779. Xem thêm tại: https://eur-lex.europa.eu/eli/C/2025/1779/oj/eng